كوه‌ها و زندگان . . . همه را قيامت فرا مىگيرد ، و آسمانها و آنچه در آنها است به آن سنگين بار مىشود ، پس چه رسد به آدمى ! . . . چه چيز از قيامت ما را مىپوشاند ؟ / 62 آيا دود آن است كه پروردگارمان دربارهء آن چنين گفته است : يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ ، يا آتش آن : وَ تَغْشى وُجُوهَهُمُ النَّارُ . . . ، يا زلزله‌هاى آن : إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها * وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها . . . ، يا بانگها و كوبشها و فريادهاى كر كنندهء گوش آن ، يا همهء هول و هراسهاى آن ، آرى ، همين غاشيه است كه هيچ كس نمىتواند از آن بگريزد ، و آن پوشش فراگيرى است كه هيچ جزئى از اجزاء آدمى را راحت نمىگذارد . [ 2 ] آشكارترين چيزى كه در اين روز پوشيده مىشود ، چهرهء آدمى است . « وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خاشِعَةٌ - چهره‌هايى در اين روز خوارى ديده است . » چهره‌هاى ايشان را گرد خوارى و خشوع ذلت و نوميدى پوشانده ، بدان سبب كه در دنيا از روى كرامت و عزت به خشوع در برابر خدا و احكام او نپرداختند ، و به همين سبب در دعا مىخوانيم : « اللهم إنّى أسألك خشوع الايمان قبل خشوع الذّل فى النّار خدايا ، پيش از رسيدن به خشوع در آتش ، از تو خواستار خشوع ايمانم » . « 1 » [ 3 ] و بدان سبب كه در دنيا تنبلى كرده ، و در انجام تكاليف واجب خود اهمال روا داشته ، و از مسئوليتها گريخته است ، در اين روز او را خسته و رنجور مىبينى . « عامِلَةٌ ناصِبَةٌ - كار كنندگان و رنجوران ( در اين جهان ) . » گفتند كه اين كار كردن و رنج بردن در دنيا است ، زيرا كه در آخرت ديگر كار و عمل نيست ، ولى بايد گفت كه چرا در آخرت كار كردن و رنج ديدن نيست ؟ البته كه هست ، حركت كردن ايشان در صحراى محشر در ميان تاريكى كه فرشتگان عذاب ايشان را مىرانند خود عمل است ، و فرشتگان حساب دربارهء آنان

--> ( 1 ) - مفاتيح الجنان ، از دعاهاى سحر ماه رمضان .